TIHI SVEDOK
Ultrazvuk doprinosi bržoj, boljoj, sigurnijoj i pravovremenoj dijagnostici a time i efikasnoj terapiji i bržem izlečenju.
Kristjan Dopler (1803-1853), austrijski fizičar, opisao je promenu boja dvojnih zvezda i zaključio da je uzrok promene boje promena frekvence svetlosnih talasa, koja zavisi od smera kretanja talasa u odnosu na posmatrača. Kasnije je pokazano da isti princip važi i za ultrazvuk. Tek 1956. godine Satomura je uočio da eritrociti mogu da reflektuju ultrazvuk, time se u medicinskoj dijagnostici koristi ovaj fizički princip, nazvan u čast Kristijana Doplera.
Ultrazvuk se koristi u dijagnostici:
1. Organa abdomena i male karlice, u koje spadaju: jetra, žučna kesa, pankreas (gušterača), bubrezi, lože nadbubrežnih žlezda, slezina, aorta i periaortalni prostor, mokraćna bešika, prostata, materica i jajnici. Pored otkrivanja oboljenja ovih organa, otkrivaju se povrede i pojava slobodne tečnosti u trbušnoj duplji. Da bi se obavio pregled, pacijent ne treba da jede šest do osam sati pre pregleda, a dva časa pre pregleda treba da popije tri do četiri čaše vode, da ne mokri i da na pregled dođe sa punom bešikom. U hitnim slučajevima, radi se pregled bez pripreme.
2. Dojki. Preporučuje se svim ženama i devojkama posle 20. godine života jednom godišnje, a posle 30. redovna kontola dva puta godišnje. Ovim pregledom otkriva se na vreme patološka pojava i dalje upućuje na preglede, što pojednostavljuje i olakšava lečenje. Pored pregleda dojki obavezno se pregledaju pazušne jame i regije iznad i ispod ključne kosti, jer su to mesta za otkrivanje uvećanih limfnih žlezda. Pregled je najbolje obaviti 10-14 dana od početka menstruacije.
3. Štitaste (tiroidne) žlezde. Otkrivaju se patološke pojave u veličini, građi i prokrvljenosti žlezde. Ukoliko se nađu promene, pacijent se upućuje kod endokrinologa. Paratiroidne žlezde se normalno ne vide.
4. Mekih tkiva, tetiva i mišića. Otkrivaju se rupture (prekidi) mišića i tetiva, krvni podlivi, upalni procesi, tumorski procesi i ciste.
5. Zglobova. Dijagnostikuju se upalni procesi, izlivi, hematomi, oštećenja meniskusa i tumorski procesi. Kod dece, otkriva se razvojni poremećaj zgloba kuka - displazija ili urođeno isčašenje u prvih 12 meseci razvoja. Preporuke Svetske zdravstvene organizacije pedijatara su da se svaka tri meseca u prvoj godini života uradi ultrazvuk kukova, kako bi se sprečio razvoj ovog poremećaja.
6. Mekih tkiva vrata, podvilične pljuvačne žlezde i parotidne pljuvačne žlezde, limfnih žlezda vrata. Pregled omogućava otkrivanje oboljenja, cisti i tumora.
7. Testisa. Pregled omogućava otkrivanje cista tumora i drugih oboljenja testisa.
Ultrazvuk ima posebno mesto u ginekologiji, čijom primenom se otkrivaju tumorske promene, ciste i upalni procesi i u akušerstvu, gde se primenom ultrazvuka prati trudnoća i otkrivaju razvojne promene ploda u materici.
U kardiologiji se koristi ultrazvuk srca, merenje veličine srčanih šupljina, otkrivanje srčanih mana i drugih oboljenja.
Dopler je uneo novu dimenziju u ultrazvučnu dijagnostiku krvnih sudova i omogućio uvid u prokrvljenost organa kao i neinvazivnu analizu protoka u arterijama i venama u svim delovima tela. Njegovom primenom otkriva se postojanje ateromatoznih plakova i procenat suženja krvnog suda. Meri se brzina protoka krvi kroz arterije i određuje da li je dotok u pojedina tkiva i organe dovoljan. Dijagnostikuju se i druga oboljenja krvnih sudova, kao što su aneurizme, tromboflebitisi (upale površnih vena) i upale dubokih vena.
Dopler se koristi i za pregled bubrežnih arterija i pruža podatke o protoku krvi u bubrezima i bubrežnim arterijama te omogućava neinvazivnu procenu stenoze u dečijoj i odrasloj dobi, trombozu i tumore bubrega. Koristi se za oboljenja prostate, skrotuma, i hemodijaliznih fistula i graftova i služi za procenu kod transplantiranog bubrega.
Dopler se koristi kod procene prokrvljenosti štitne žlezde, dojke, limfnih čvorova, upalnih promena u mišićnom koštanom tkivu i razlikovanje dobroćudnih od zloćudnih tumora. Upotreba doplera u proceni jetrene i portalne cirkulacije koristi se za dijagnostiku tromboze portne vene i njenih pritoka, procenu protoka u portnoj hipertenziji i procenu abnormalnog protoka u zastoju srca.
Moderni, savremeni ultrazvučni aparati i dobra obučenost lekara za rad, koje poseduje naša ustanova, omogućuju ultazvučne preglede svih organa i tkiva kao i primenu doplera. Preporučujemo sistematske preglede i kada ne postoje vidni znaci oboljenja, jer na taj način mogu se na vreme otkriti skriveni, početni znaci bolesti, a ne kada je bolest uznapredovala.
1. Organa abdomena i male karlice, u koje spadaju: jetra, žučna kesa, pankreas (gušterača), bubrezi, lože nadbubrežnih žlezda, slezina, aorta i periaortalni prostor, mokraćna bešika, prostata, materica i jajnici. Pored otkrivanja oboljenja ovih organa, otkrivaju se povrede i pojava slobodne tečnosti u trbušnoj duplji. Da bi se obavio pregled, pacijent ne treba da jede šest do osam sati pre pregleda, a dva časa pre pregleda treba da popije tri do četiri čaše vode, da ne mokri i da na pregled dođe sa punom bešikom. U hitnim slučajevima, radi se pregled bez pripreme.
2. Dojki. Preporučuje se svim ženama i devojkama posle 20. godine života jednom godišnje, a posle 30. redovna kontola dva puta godišnje. Ovim pregledom otkriva se na vreme patološka pojava i dalje upućuje na preglede, što pojednostavljuje i olakšava lečenje. Pored pregleda dojki obavezno se pregledaju pazušne jame i regije iznad i ispod ključne kosti, jer su to mesta za otkrivanje uvećanih limfnih žlezda. Pregled je najbolje obaviti 10-14 dana od početka menstruacije.
3. Štitaste (tiroidne) žlezde. Otkrivaju se patološke pojave u veličini, građi i prokrvljenosti žlezde. Ukoliko se nađu promene, pacijent se upućuje kod endokrinologa. Paratiroidne žlezde se normalno ne vide.
4. Mekih tkiva, tetiva i mišića. Otkrivaju se rupture (prekidi) mišića i tetiva, krvni podlivi, upalni procesi, tumorski procesi i ciste.
5. Zglobova. Dijagnostikuju se upalni procesi, izlivi, hematomi, oštećenja meniskusa i tumorski procesi. Kod dece, otkriva se razvojni poremećaj zgloba kuka - displazija ili urođeno isčašenje u prvih 12 meseci razvoja. Preporuke Svetske zdravstvene organizacije pedijatara su da se svaka tri meseca u prvoj godini života uradi ultrazvuk kukova, kako bi se sprečio razvoj ovog poremećaja.
6. Mekih tkiva vrata, podvilične pljuvačne žlezde i parotidne pljuvačne žlezde, limfnih žlezda vrata. Pregled omogućava otkrivanje oboljenja, cisti i tumora.
7. Testisa. Pregled omogućava otkrivanje cista tumora i drugih oboljenja testisa.
Ultrazvuk ima posebno mesto u ginekologiji, čijom primenom se otkrivaju tumorske promene, ciste i upalni procesi i u akušerstvu, gde se primenom ultrazvuka prati trudnoća i otkrivaju razvojne promene ploda u materici.
U kardiologiji se koristi ultrazvuk srca, merenje veličine srčanih šupljina, otkrivanje srčanih mana i drugih oboljenja.
Dopler je uneo novu dimenziju u ultrazvučnu dijagnostiku krvnih sudova i omogućio uvid u prokrvljenost organa kao i neinvazivnu analizu protoka u arterijama i venama u svim delovima tela. Njegovom primenom otkriva se postojanje ateromatoznih plakova i procenat suženja krvnog suda. Meri se brzina protoka krvi kroz arterije i određuje da li je dotok u pojedina tkiva i organe dovoljan. Dijagnostikuju se i druga oboljenja krvnih sudova, kao što su aneurizme, tromboflebitisi (upale površnih vena) i upale dubokih vena.
Dopler se koristi i za pregled bubrežnih arterija i pruža podatke o protoku krvi u bubrezima i bubrežnim arterijama te omogućava neinvazivnu procenu stenoze u dečijoj i odrasloj dobi, trombozu i tumore bubrega. Koristi se za oboljenja prostate, skrotuma, i hemodijaliznih fistula i graftova i služi za procenu kod transplantiranog bubrega.
Dopler se koristi kod procene prokrvljenosti štitne žlezde, dojke, limfnih čvorova, upalnih promena u mišićnom koštanom tkivu i razlikovanje dobroćudnih od zloćudnih tumora. Upotreba doplera u proceni jetrene i portalne cirkulacije koristi se za dijagnostiku tromboze portne vene i njenih pritoka, procenu protoka u portnoj hipertenziji i procenu abnormalnog protoka u zastoju srca.
Moderni, savremeni ultrazvučni aparati i dobra obučenost lekara za rad, koje poseduje naša ustanova, omogućuju ultazvučne preglede svih organa i tkiva kao i primenu doplera. Preporučujemo sistematske preglede i kada ne postoje vidni znaci oboljenja, jer na taj način mogu se na vreme otkriti skriveni, početni znaci bolesti, a ne kada je bolest uznapredovala.
Dr Vladislava Šaranović Vujnović,
specijalista radiolog
specijalista radiolog
